Người Việt ở Hàn Quốc có hơn 250.000 người theo thống kê lưu trú của Hàn những năm 2023–2024, là nhóm người nước ngoài đông thứ hai sau người Trung Quốc (kể cả người gốc Hàn mang quốc tịch Trung Quốc). Ba nhóm lớn nhất là người lao động theo chương trình cấp phép việc làm, cô dâu Việt trong các gia đình đa văn hoá, và du học sinh.
Khác với Nhật, ở Hàn có một nhóm rất đông phụ nữ Việt lấy chồng Hàn, sinh con và trở thành một phần của xã hội Hàn. Nhiều người đã nhập quốc tịch Hàn nên không còn trong thống kê người nước ngoài. Bài dưới tả nơi người Việt sống, nghề nghiệp, các nguồn hỗ trợ chính thức và chuyện của những đứa trẻ Việt – Hàn.
Người Việt sống ở đâu trên đất Hàn
Người Việt tập trung ở vùng thủ đô mở rộng (Seoul, Gyeonggi, Incheon), nơi có nhiều khu công nghiệp và trường đại học. Ansan ở Gyeonggi nổi tiếng với một khu phố đa văn hoá gần ga, đầy quán phở, tiệm tạp hoá, tiệm điện thoại, quán karaoke của người Việt, người Trung Quốc, người Uzbekistan. Hwaseong, Siheung, Pyeongtaek, Gimpo, Bucheon cũng đông lao động Việt vì có nhiều nhà máy nhỏ và vừa.
Phía nam bán đảo, người Việt sống nhiều ở Gimhae, Changwon, Busan, Ulsan, Geoje, Daegu, Gumi — các thành phố công nghiệp đóng tàu, cơ khí, điện tử. Ở các tỉnh nông nghiệp như Jeolla, Chungcheong, Gyeongbuk, nhiều cô dâu Việt sống ở nông thôn cùng gia đình chồng, và mỗi mùa vụ có thêm lao động thời vụ từ một số tỉnh của Việt Nam.
Ngoài ra, nghề cá ven biển và các tàu đánh cá xa bờ có không ít thuyền viên người Việt. Đây là nhóm sống cô lập nhất, nhiều tháng trên biển, khó tiếp cận hỗ trợ khi bị nợ lương hay tai nạn.
Ba nhóm người Việt lớn ở Hàn
Người lao động theo chương trình cấp phép việc làm. Đây là chương trình giữa hai chính phủ, người lao động thi tiếng Hàn và tay nghề ở Việt Nam rồi sang làm trong sản xuất, xây dựng, nông nghiệp, ngư nghiệp. Hợp đồng ghi rõ chủ sử dụng, việc làm, giờ làm, lương; việc đổi chỗ làm bị giới hạn theo quy định của Hàn. Người làm tốt có thể quay lại làm tiếp hoặc chuyển sang tư cách lao động tay nghề cao hơn.
Cô dâu Việt và gia đình đa văn hoá. Nhiều năm liền phụ nữ Việt thuộc nhóm đông nhất trong các cuộc hôn nhân quốc tế mới đăng ký ở Hàn. Họ sống khắp nước, nhiều người ở nông thôn, nuôi con, làm việc ở nhà máy, nhà hàng, làm phiên dịch, giáo viên tiếng Việt. Nhiều người đã nhập quốc tịch Hàn.
Du học sinh. Việt Nam là một trong hai nguồn du học sinh lớn nhất của Hàn. Phần đông học trường tiếng ở các đại học trước khi vào học chuyên ngành, làm thêm ở nhà hàng, cửa hàng tiện lợi, nhà máy trong giới hạn giờ cho phép.
Kỹ sư và người kinh doanh. Nhóm nhỏ hơn nhưng tăng nhanh: kỹ sư làm cho các tập đoàn Hàn có nhà máy ở Việt Nam, người mở nhà hàng Việt, tiệm tạp hoá, văn phòng dịch thuật.
Trung tâm hỗ trợ gia đình đa văn hoá và các nguồn giúp đỡ chính thức
Hàn Quốc có mạng lưới trung tâm hỗ trợ gia đình đa văn hoá ở hầu hết các địa phương, do chính quyền tài trợ. Trung tâm mở lớp tiếng Hàn miễn phí cho người nhập cư theo hôn nhân, tư vấn gia đình, hỗ trợ nuôi dạy con, có nhân viên hoặc phiên dịch tiếng Việt. Với cô dâu Việt mới sang, đây nên là nơi tới đầu tiên, trước cả chợ Việt hay nhóm mạng xã hội.
Người lao động có trung tâm hỗ trợ lao động nước ngoài ở các vùng công nghiệp, tư vấn về lương, giờ làm, đổi chỗ làm, tai nạn lao động, thường mở cửa cả ngày chủ nhật. Ngoài ra có tổng đài đa ngôn ngữ của chính phủ Hàn dành cho người nước ngoài, có tiếng Việt.
Khi bị bạo lực gia đình, bị nợ lương kéo dài, bị tai nạn mà chủ không khai báo, người Việt ở Hàn có thể tìm tới các trung tâm trên, cảnh sát, và cơ quan đại diện Việt Nam (đại sứ quán ở Seoul, tổng lãnh sự quán ở Busan). Đường dây nóng bảo hộ công dân được đăng trên trang của các cơ quan này; nên lưu sẵn trong điện thoại từ ngày đầu.
Những đứa trẻ Việt – Hàn và chuyện giữ tiếng mẹ
Trẻ em trong các gia đình đa văn hoá Việt – Hàn ngày nay đã có nhiều em vào cấp hai, cấp ba, đại học. Nhiều em lớn lên chỉ nói tiếng Hàn vì trước đây gia đình chồng, có khi cả người mẹ, nghĩ rằng nói tiếng Việt với con sẽ làm con chậm tiếng Hàn.
Quan niệm này đã thay đổi. Các trung tâm hỗ trợ gia đình đa văn hoá có chương trình khuyến khích song ngữ trong gia đình; một số trường học mở lớp tiếng Việt cho học sinh có mẹ là người Việt, và nhiều cuộc thi nói song ngữ được tổ chức cho trẻ em đa văn hoá. Biết tiếng Việt trở thành lợi thế khi các doanh nghiệp Hàn đầu tư lớn vào Việt Nam.
Những người mẹ Việt giữ được tiếng Việt cho con thường làm vài việc đơn giản: nói tiếng Việt với con từ nhỏ dù cả nhà nói tiếng Hàn, cho con gọi video với ông bà ngoại thường xuyên, đưa con về quê ngoại dịp hè, và tìm một nhóm mẹ Việt cùng khu để con có bạn nói tiếng Việt.
Sinh hoạt cộng đồng: chùa, nhà thờ, hội và những ngày lễ
Người Việt ở Hàn có chùa Việt ở một số thành phố, nhiều nhóm sinh hoạt ở nhà thờ có thánh lễ tiếng Việt, các hội đồng hương, hội phụ nữ Việt, hội du học sinh theo trường và theo vùng. Tết và Trung thu là hai dịp tụ họp lớn; ở Ansan, Busan, Gimhae có khi tổ chức thành lễ hội chung với các cộng đồng nước ngoài khác, có chính quyền địa phương hỗ trợ.
Các giải bóng đá của lao động Việt vào chủ nhật là nét riêng ở Hàn: nhiều đội theo nhà máy, theo tỉnh quê, thi đấu ở sân trường học, sân công viên. Với người lao động làm sáu ngày một tuần, đó là dịp hiếm hoi để gặp người cùng quê.
Một điều cần tỉnh táo: trong cộng đồng có những lời rủ bỏ hợp đồng ra ngoài làm "lương cao hơn", giới thiệu việc qua môi giới không phép, cho vay nặng lãi. Ra khỏi chỗ làm theo hợp đồng mà không làm thủ tục là mất tư cách lưu trú hợp pháp, mất bảo hiểm và có thể bị cấm quay lại Hàn.
Du học sinh Việt ở Hàn: học tiếng, làm thêm và giữ tư cách lưu trú
Phần lớn du học sinh Việt bắt đầu ở các viện ngôn ngữ trực thuộc đại học, học tiếng Hàn một đến hai năm rồi mới vào chuyên ngành. Thời gian này nhiều bạn chịu áp lực trả nợ chi phí sang, nên làm thêm quá giờ, bỏ học, rồi mất tư cách lưu trú.
Hàn Quốc cho phép du học sinh làm thêm khi có giấy phép, với số giờ mỗi tuần tuỳ trình độ tiếng Hàn, bậc học và kết quả học tập; quy định được điều chỉnh theo từng thời kỳ. Làm thêm không phép hoặc vượt giờ có thể bị phạt, bị từ chối gia hạn, và ảnh hưởng tới chính trường đã nhận bạn.
Hội sinh viên Việt Nam tại Hàn Quốc và hội ở từng trường là nơi hỏi kinh nghiệm học tập, tìm phòng, đón người mới. Văn phòng sinh viên quốc tế của trường có trách nhiệm theo dõi chuyên cần và tư cách lưu trú của du học sinh, nên khi gặp khó khăn tài chính, sức khoẻ, hãy báo sớm với văn phòng này thay vì tự bỏ học.
Lao động thời vụ nông nghiệp từ các tỉnh Việt Nam
Những năm gần đây, nhiều địa phương của Hàn ký thoả thuận với các tỉnh của Việt Nam để đưa lao động sang làm nông nghiệp, ngư nghiệp theo mùa vụ, thường vài tháng rồi về. Người lao động làm trong ruộng rau, vườn táo, nhà kính, trang trại nuôi trồng thuỷ sản ở vùng nông thôn.
Lao động thời vụ thường ở nhà do chủ trang trại bố trí, xa thành phố, ít khi gặp người Việt khác ngoài nhóm đi cùng. Chuyện hay gặp là hiểu lầm về giờ làm và khoản khấu trừ ăn ở, và nỗi lo trả nợ chi phí đi. Người đi nên giữ hợp đồng song ngữ, biết đầu mối của chính quyền địa phương Hàn phụ trách chương trình, và có số liên lạc của cán bộ phía tỉnh mình.
Bỏ trốn khỏi trang trại để ra ngoài làm là lý do khiến một số địa phương thu hẹp hoặc ngừng nhận lao động từ chính tỉnh của người bỏ trốn. Việc làm sai của một người ảnh hưởng tới cơ hội của cả những người cùng quê muốn đi sau.
Ngược lại, khi chủ trang trại vi phạm hợp đồng, người lao động thời vụ vẫn có quyền khiếu nại như mọi lao động khác ở Hàn, qua chính quyền địa phương phụ trách chương trình, trung tâm hỗ trợ lao động nước ngoài và cơ quan đại diện Việt Nam.
Quán Việt, chợ Việt và món ăn quê nhà ở Hàn
Ở Ansan, Gimhae, Hwaseong, Busan, các con phố gần ga có quán phở, bún, bánh mì, cơm tấm do người Việt mở, nhiều quán do chính cô dâu Việt làm chủ. Những năm gần đây món Việt cũng thành món quen của người Hàn trẻ, nhiều chuỗi quán phở do người Hàn mở có đầu bếp người Việt.
Tiệm tạp hoá Việt bán đủ thứ từ nước mắm, bánh tráng, mì gói, cà phê phin tới rau thơm trồng ngay ở Hàn bởi các trang trại do người Việt thuê đất. Dịp Tết, tiệm nhận đặt bánh chưng, giò, mứt; chiều chủ nhật là lúc tiệm đông nhất, cũng là lúc người lao động ở các nhà máy quanh vùng gặp nhau, gửi quà, gửi tiền về nhà.
Với người mới sang, một bữa phở ở tiệm Việt sau tuần làm việc đầu tiên thường là lúc nhận được nhiều lời khuyên thực tế nhất từ người đi trước: nhà máy nào trả lương đúng, chỗ nào thuê phòng được, trung tâm hỗ trợ nào có phiên dịch tiếng Việt.
Dịp Tết, Trung thu, các tiệm ăn và tiệm tạp hoá Việt ở Ansan, Gimhae, Busan thường là nơi treo thông báo các buổi họp mặt đồng hương, giải bóng đá, lớp tiếng Hàn miễn phí. Ghé qua thường xuyên là cách để không bỏ lỡ những dịp gặp gỡ ấy, nhất là với người làm ở nhà máy nhỏ, ít đồng nghiệp người Việt.
Câu hỏi thường gặp
Ở Hàn Quốc có bao nhiêu người Việt?
Theo thống kê lưu trú của Hàn những năm 2023–2024, người mang quốc tịch Việt Nam ở Hàn hơn 250.000 người, đông thứ hai sau nhóm người mang quốc tịch Trung Quốc. Nếu tính thêm người Việt đã nhập quốc tịch Hàn và trẻ em trong gia đình đa văn hoá thì cộng đồng gốc Việt còn lớn hơn.
Cô dâu Việt mới sang Hàn nên tìm hỗ trợ ở đâu?
Trung tâm hỗ trợ gia đình đa văn hoá của địa phương nơi mình sống: có lớp tiếng Hàn miễn phí, tư vấn gia đình, hỗ trợ nuôi con, phiên dịch tiếng Việt. Ngoài ra có tổng đài đa ngôn ngữ của chính phủ Hàn, và đường dây nóng bảo hộ công dân của đại sứ quán Việt Nam khi gặp chuyện khẩn cấp.
Ansan có phải là nơi đông người Việt nhất ở Hàn?
Ansan là nơi nổi tiếng nhất với khu phố đa văn hoá gần ga có nhiều tiệm Việt, nhưng người Việt sống rải khắp vùng thủ đô và các thành phố công nghiệp phía nam như Gimhae, Changwon, Busan. Mỗi vùng có cộng đồng và nơi sinh hoạt riêng.
Con lai Việt – Hàn có nên học tiếng Việt không?
Nên. Các nghiên cứu về trẻ song ngữ cho thấy học thêm tiếng mẹ không làm chậm tiếng Hàn về lâu dài, và tiếng Việt là lợi thế khi lớn lên. Chính các trung tâm hỗ trợ gia đình đa văn hoá ở Hàn hiện khuyến khích mẹ nói tiếng Việt với con từ nhỏ.
Lao động ở Hàn bị nợ lương thì làm gì?
Giữ lại hợp đồng, bảng chấm công, sao kê lương; tới trung tâm hỗ trợ lao động nước ngoài hoặc văn phòng lao động khu vực để được hướng dẫn khiếu nại. Hàn có cơ chế bảo đảm trả lương khi chủ chậm trả. Có thể nhờ đại sứ quán Việt Nam hỗ trợ liên hệ cơ quan Hàn.
Người Việt ở Hàn làm hộ chiếu Việt Nam ở đâu?
Tại đại sứ quán Việt Nam ở Seoul hoặc tổng lãnh sự quán Việt Nam ở Busan, tuỳ vùng phụ trách. Hồ sơ, lịch tiếp công dân và các đợt làm việc lưu động ở địa phương được thông báo trên trang của hai cơ quan này.