Người Việt ở Úc sống đông nhất ở Sydney và Melbourne, tiếp đến là Brisbane, Adelaide và Perth. Điều tra dân số Úc năm 2021 ghi nhận khoảng 260.000–270.000 người sinh ra ở Việt Nam và khoảng 320.000 người nói tiếng Việt ở nhà, xếp tiếng Việt vào nhóm vài ngôn ngữ ngoài tiếng Anh được nói nhiều nhất nước Úc.
Cộng đồng người Việt ở Úc hình thành từ nửa sau thế kỷ 20, nay đã có thế hệ thứ hai làm bác sĩ, luật sư, kỹ sư, chính khách địa phương, cùng dòng du học sinh và người sang theo diện tay nghề mấy năm gần đây. Bài dưới tả các khu phố Việt ở từng thành phố, nghề hay gặp, chỗ sinh hoạt và những điều người mới sang nên biết.
Sydney: Cabramatta, Bankstown và vùng tây nam
Ở Sydney, người Việt tập trung ở vùng tây nam, thuộc các khu hành chính Fairfield, Canterbury-Bankstown, Liverpool. Cabramatta là khu phố Việt nổi tiếng nhất: dãy cửa hàng quanh nhà ga bán đủ thứ từ trái cây nhiệt đới, vải áo dài, vàng bạc tới bánh cuốn, phở, bún bò. Cuối tuần, người Việt ở khắp Sydney, kể cả người đã dọn ra vùng khác, vẫn về đây đi chợ, ăn sáng.
Bankstown, Canley Vale, Canley Heights, Mount Druitt cũng có nhiều cửa hàng và gia đình người Việt. Vùng này có các trường công mà học sinh gốc Việt chiếm phần đáng kể, một số trường dạy tiếng Việt như một môn ngoại ngữ.
Nhiều gia đình đã sống ở Cabramatta từ những ngày đầu nay dọn ra các vùng ngoại ô mới hơn, nhường chỗ cho người mới sang và các cộng đồng châu Á khác. Dù vậy khu này vẫn giữ vai trò trung tâm: hội Tết đường phố, các tour ẩm thực do chính quyền địa phương giới thiệu, và những tiệm đã mở hơn ba mươi năm vẫn là điểm hẹn của người Việt khắp Sydney.
Melbourne: Footscray, Richmond, Springvale và vùng tây bắc
Melbourne có nhiều khu phố Việt rải ở các hướng. Footscray ở phía tây có chợ lớn và dãy quán ăn Việt quanh nhà ga; phố Victoria ở Richmond, gần trung tâm, là con đường quán phở, tiệm tạp hoá Việt lâu đời. Springvale ở phía đông nam là nơi có nhiều gia đình người Việt và người gốc Hoa từ Việt Nam sang, chợ và trung tâm mua sắm ở đây đông nhất vào dịp Tết.
Các khu St Albans, Sunshine, Braybrook ở phía tây bắc có nhiều gia đình người Việt mua nhà trong những năm 1990–2000 vì giá vừa phải. Vùng này có chùa, nhà thờ người Việt, các lớp tiếng Việt cuối tuần.
Hội chợ Tết ở Melbourne và Sydney thường kéo dài hai, ba ngày ở sân vận động hoặc công viên lớn, do các hội đoàn cộng đồng tổ chức. Đây là dịp gặp gỡ lớn nhất trong năm, có múa lân, văn nghệ, gian hàng ẩm thực, và là nơi người mới sang dễ làm quen với cộng đồng.
Brisbane, Adelaide, Perth và các thành phố khác
Ngoài hai thành phố lớn nhất, người Việt sống thành cộng đồng có chợ, chùa, lớp tiếng Việt ở:
- Brisbane (Queensland): Inala và Darra ở phía tây nam là hai khu đông người Việt, có trung tâm mua sắm nhiều cửa hàng Việt.
- Adelaide (Nam Úc): các khu Woodville, Mansfield Park, Pennington ở phía tây bắc; chợ trung tâm Adelaide có nhiều quầy hàng của người Việt.
- Perth (Tây Úc): Girrawheen, Mirrabooka, Balga ở phía bắc thành phố.
- Canberra, Darwin, Hobart: cộng đồng nhỏ, gồm nhiều công chức, chuyên gia, du học sinh; sinh hoạt chủ yếu quanh chùa và hội người Việt địa phương.
- Vùng nông nghiệp như Griffith, Mildura, Bundaberg, Darwin ngoại ô: có người Việt làm trang trại rau, xoài, thanh long, và lao động thời vụ.
Ở thành phố nhỏ, chùa hoặc hội người Việt thường là đầu mối duy nhất. Người mới sang nên hỏi các tiệm tạp hoá châu Á trong vùng; chủ tiệm gần như luôn biết cộng đồng Việt sinh hoạt ở đâu.
Người Việt ở Úc làm những nghề gì
Y tế, dược, nha khoa. Thế hệ thứ hai và du học sinh ở lại làm việc theo diện tay nghề có tỉ lệ đáng kể trong ngành y, dược, nha, điều dưỡng. Ở các khu đông người Việt có nhiều phòng khám tổng quát nói tiếng Việt, rất quan trọng với người lớn tuổi.
Kinh doanh nhỏ. Tiệm bánh mì, quán phở, tiệm tạp hoá, tiệm nail, tiệm sửa xe, văn phòng kế toán. Bánh mì kiểu Việt đã thành món quen ở các khu văn phòng Sydney, Melbourne.
Kỹ thuật, công nghệ, tài chính. Nhiều người gốc Việt làm kỹ sư, chuyên viên công nghệ thông tin, kế toán, làm cho cả khu vực công lẫn tư.
Nông nghiệp và chế biến. Ở Tây Úc, Queensland, Lãnh thổ Bắc Úc có người Việt trồng rau châu Á, trái cây nhiệt đới, làm trong các nhà máy chế biến thịt, hải sản.
Công việc thời vụ của người trẻ. Người sang theo thị thực lao động kết hợp kỳ nghỉ và du học sinh hay làm hái trái cây, phục vụ nhà hàng, bán lẻ. Đây là nhóm dễ bị trả lương thấp hơn luật định; cơ quan quản lý lao động công bằng của Úc có trang hướng dẫn mức lương tối thiểu và cách khiếu nại, có cả tài liệu tiếng Việt.
Tiếng Việt trong trường học và trên sóng phát thanh
Úc là một trong số ít nước mà tiếng Việt có vị trí trong hệ thống giáo dục chính thức. Tiếng Việt là môn có thể chọn thi ở kỳ thi tốt nghiệp phổ thông tại nhiều bang, và một số trường công ở Sydney, Melbourne, Adelaide dạy tiếng Việt từ tiểu học. Song song có các trường ngôn ngữ cộng đồng học vào sáng thứ bảy, do hội phụ huynh, chùa, nhà thờ điều hành và được chính quyền bang hỗ trợ một phần.
Đài phát thanh và truyền hình đa văn hoá công của Úc có ban tiếng Việt phát thường xuyên từ nhiều thập niên, đưa tin về chính sách nhập cư, y tế, thuế, giáo dục bằng tiếng Việt. Với người mới sang, đây là nguồn thông tin chính thống, dễ nghe hơn văn bản tiếng Anh.
Thư viện công ở các khu đông người Việt thường có kệ sách tiếng Việt, giờ đọc truyện song ngữ cho trẻ. Đây là chỗ cha mẹ trẻ ít biết tới nhưng rất hữu ích để giữ tiếng Việt cho con mà không tốn kém.
Người mới sang Úc: tìm cộng đồng và tránh những cái bẫy quen
Du học sinh mới sang thường được hội sinh viên Việt Nam của trường hoặc của bang đón, giúp tìm phòng, chỉ chỗ mua đồ. Người sang theo diện kết hôn, đoàn tụ có người thân chỉ dẫn, nhưng nên tự tìm tới các trung tâm dịch vụ định cư do chính phủ tài trợ, nơi có lớp tiếng Anh cho người mới đến và nhân viên hỗ trợ đa ngôn ngữ.
Những cái bẫy quen thuộc với người Việt ở Úc: việc làm trả tiền mặt dưới mức lương tối thiểu, phòng thuê không hợp đồng bị đuổi giữa chừng, lời mời "bảo lãnh tay nghề" đổi lấy tiền, cuộc gọi giả cơ quan thuế, cơ quan di trú đòi chuyển tiền. Cơ quan nhà nước Úc không gọi điện đòi chuyển tiền qua thẻ quà tặng hay tiền mã hoá; gặp những cuộc gọi như vậy nên cúp máy, tự tra số của cơ quan trên trang chính thức rồi gọi lại.
Khoảng cách thế hệ ở Úc cũng giống Mỹ: ông bà nói tiếng Việt, cháu nói tiếng Anh. Nhiều gia đình nhờ lớp tiếng Việt thứ bảy, kỳ nghỉ về quê và cuộc gọi video với họ hàng để giữ sợi dây. Các hội chợ Tết, Trung thu là dịp hiếm hoi trẻ thế hệ thứ ba thấy cả cộng đồng nói tiếng Việt quanh mình.
Món Việt đã thành món quen của người Úc
Ít nơi ngoài Việt Nam mà món Việt đi sâu vào bữa ăn thường ngày như ở Úc. Gỏi cuốn được bán ở căng tin trường học, quầy ăn nhanh trong trung tâm mua sắm; bánh mì thịt là bữa trưa quen của dân văn phòng Sydney, Melbourne; phở có mặt ở cả những thị trấn nhỏ vùng nông thôn. Nhiều đầu bếp gốc Việt nổi tiếng trên truyền hình Úc, mở nhà hàng được giới phê bình ẩm thực đánh giá cao.
Với cộng đồng, các tiệm ăn gia đình không chỉ là nơi kiếm sống. Đó là chỗ làm đầu tiên của người mới sang, chỗ du học sinh làm thêm cuối tuần, và là nơi người Úc lần đầu tiếp xúc với người Việt. Nhiều chủ tiệm kể rằng khách quen người Úc biết gọi món bằng tiếng Việt, biết Tết là dịp tiệm đóng cửa vài ngày.
Chợ trái cây ở Cabramatta, Footscray, Springvale bán những thứ mà ở Úc chỉ người Việt trồng: rau răm, rau muống, ngò gai, mướp đắng, khế, chôm chôm từ các trang trại phía bắc Queensland và Lãnh thổ Bắc Úc. Một số trang trại ấy do chính gia đình người Việt làm chủ, lên lại nghề vườn của quê nhà trên đất đỏ miền nhiệt đới nước Úc.
Du học sinh và người mới sang theo diện tay nghề: những thủ tục ngày đầu
Du học sinh Việt là một trong những nhóm sinh viên quốc tế đông ở Úc. Thị thực sinh viên cho phép làm thêm trong giới hạn giờ tính theo mỗi hai tuần trong kỳ học, không giới hạn trong kỳ nghỉ chính thức; mức giờ đã thay đổi vài lần nên phải đọc trên trang của Bộ Nội vụ Úc, không nghe theo bạn khoá trước.
Khi thuê nhà, tiền đặt cọc ở nhiều bang phải được chủ nhà nộp vào cơ quan quản lý tiền cọc của bang, không nằm trong tay chủ nhà; người thuê được cấp mã số để kiểm tra. Hợp đồng thuê, biên bản tình trạng nhà lúc dọn vào, ảnh chụp từng phòng là ba thứ cần giữ để lấy lại cọc khi dọn đi.
Người đi làm ở Úc được chủ đóng thêm vào quỹ hưu bổng ngoài tiền lương. Khi rời Úc hẳn, người tạm trú có thể làm thủ tục xin rút khoản hưu bổng này theo quy định dành cho người tạm trú rời Úc; nhiều du học sinh, người làm thời vụ về nước mà quên mất khoản tiền của mình. Nên ghi lại tên quỹ hưu bổng, giữ phiếu lương, và làm thủ tục trước hoặc ngay sau khi về.
Người sang theo diện tay nghề hay đoàn tụ thường cần được công nhận bằng cấp, chứng chỉ hành nghề trước khi làm đúng nghề cũ, nhất là trong y tế, kế toán, kỹ thuật. Quá trình này có thể kéo dài nhiều tháng, nên nhiều người làm tạm việc khác trong lúc chờ. Hỏi sớm cơ quan thẩm định nghề nghiệp phụ trách ngành mình giúp tránh mất thời gian nộp sai hồ sơ.
Câu hỏi thường gặp
Ở Úc có bao nhiêu người Việt?
Điều tra dân số Úc năm 2021 ghi nhận khoảng 260.000–270.000 người sinh ra ở Việt Nam, khoảng 320.000 người nói tiếng Việt ở nhà, và số người khai có gốc Việt còn cao hơn vì gồm cả thế hệ sinh ra ở Úc. Con số chính xác từng mục có trên trang của cơ quan thống kê Úc.
Khu nào ở Sydney đông người Việt nhất?
Vùng tây nam Sydney, quanh Cabramatta, Canley Vale, Canley Heights thuộc khu Fairfield và một phần Bankstown. Cabramatta là trung tâm mua sắm, ăn uống của người Việt, cuối tuần rất đông người từ các vùng khác về.
Học sinh ở Úc có được học tiếng Việt trong trường không?
Có. Ở nhiều bang tiếng Việt là môn có thể chọn thi ở kỳ thi tốt nghiệp phổ thông, và một số trường công dạy tiếng Việt từ tiểu học. Ngoài ra có các trường ngôn ngữ cộng đồng học sáng thứ bảy. Phụ huynh nên hỏi trường của con hoặc sở giáo dục bang về danh sách lớp gần nhà.
Du học sinh Việt ở Úc tìm hội sinh viên ở đâu?
Phần lớn trường đại học lớn ở Úc có hội sinh viên Việt Nam hoạt động trong khuôn khổ câu lạc bộ sinh viên của trường; ngoài ra có hội sinh viên Việt Nam theo bang. Văn phòng hỗ trợ sinh viên quốc tế của trường thường giữ danh sách các câu lạc bộ này.
Người lớn tuổi ở Úc không biết tiếng Anh đi khám bệnh thế nào?
Ở các khu đông người Việt có nhiều bác sĩ gia đình nói tiếng Việt. Nếu bác sĩ không nói tiếng Việt, Úc có dịch vụ thông dịch qua điện thoại miễn phí cho bệnh nhân khi khám ở phòng khám và bệnh viện; người bệnh có quyền yêu cầu thông dịch viên thay vì nhờ con cháu dịch.
Người Việt ở Úc làm giấy tờ Việt Nam ở đâu?
Tại đại sứ quán Việt Nam ở Canberra hoặc tổng lãnh sự quán Việt Nam ở Sydney và Perth, tuỳ bang nơi mình sống. Vùng phụ trách của từng cơ quan, hồ sơ cần nộp, cách gửi qua bưu điện và lịch làm việc lưu động được đăng trên trang của các cơ quan này.