Mang tiền mặt khi bay về Việt Nam không bị cấm, nhưng vượt mức quy định thì phải khai hải quan ở cả hai đầu: khi rời nước đang sống (nhiều nước đặt ngưỡng khoảng 10.000 đơn vị tiền tệ, như Hoa Kỳ, Canada, Úc, các nước Liên minh châu Âu) và khi nhập cảnh Việt Nam (ngoại tệ tiền mặt trên khoảng 5.000 đô la Mỹ hoặc tương đương, đồng Việt Nam trên 15 triệu đồng, theo quy định đang áp dụng những năm gần đây). Khai báo không phải là nộp thuế; khai đúng thì tiền vẫn là của bạn.
Rắc rối thường đến từ chỗ không khai, khai thiếu, hoặc mang tiền ra lại mà không có giấy tờ chứng minh đã mang vào. Bài này đi qua từng đầu của chuyến bay, vàng trang sức, mang tiền khi quay lại nước ngoài và những thói quen nên bỏ. Mức ngưỡng có thể thay đổi; luôn kiểm lại trên trang của cơ quan hải quan hai nước trước chuyến đi.
Vì sao phải khai: tiền mặt và kiểm soát rửa tiền
Hầu hết các nước theo khuyến nghị quốc tế về phòng chống rửa tiền, yêu cầu người xuất nhập cảnh khai khi mang tiền mặt hoặc công cụ chuyển nhượng vượt một ngưỡng. Mục đích là để biết dòng tiền mặt lớn đi đâu, không phải để thu thuế. Vì vậy, khai đủ thì bạn chỉ mất vài phút điền tờ khai; không khai thì khoản tiền có thể bị tạm giữ, bị phạt, và ở một số nước bị tịch thu toàn bộ phần không khai.
Ở Việt Nam, việc mang ngoại tệ, đồng Việt Nam, vàng qua cửa khẩu chịu Pháp lệnh Ngoại hối và các quy định của Ngân hàng Nhà nước, hải quan làm việc kiểm tra. Khi nhập cảnh, người mang tiền vượt mức khai trên tờ khai hải quan dành cho người xuất nhập cảnh, đi qua luồng có khai báo, giữ lại tờ khai đã được hải quan xác nhận.
Ngưỡng khai ở mỗi nước tính theo tổng giá trị mọi loại tiền mặt bạn mang, quy đổi về đồng tiền của nước đó, có nước tính cả séc du lịch, công cụ chuyển nhượng. Người mang lẫn đô la, euro, tiền đồng cần cộng tất cả lại, không xét riêng từng loại.
Tờ khai có xác nhận này quan trọng hơn nhiều người nghĩ. Nó là giấy chứng minh bạn đã mang tiền vào hợp pháp, giúp gửi tiết kiệm ngoại tệ, đổi tiền ở ngân hàng, và nhất là mang phần chưa dùng hết ra lại nước ngoài khi quay về.
Hai đầu chuyến bay: khai ở đâu, cần gì
Bảng dưới gom các bước theo trình tự một chuyến về thăm nhà rồi quay lại. Ngưỡng cụ thể từng nước khác nhau, nên cột đầu chỉ ghi nguyên tắc.
| Thời điểm | Việc cần làm | Giấy tờ giữ lại |
|---|---|---|
| Rời nước đang sống | Khai với hải quan hoặc cơ quan được giao nếu tiền mặt vượt ngưỡng của nước đó; nhiều nước cho khai trực tuyến trước | Bản khai hoặc mã xác nhận |
| Nhập cảnh Việt Nam | Khai trên tờ khai hải quan nếu ngoại tệ, đồng Việt Nam, vàng vượt mức; đi luồng có khai báo | Tờ khai có xác nhận của hải quan |
| Trong thời gian ở Việt Nam | Đổi tiền ở ngân hàng hoặc đại lý được phép; gửi tiết kiệm nếu cần | Chứng từ đổi tiền, sổ tiết kiệm |
| Xuất cảnh Việt Nam | Mang ngoại tệ vượt mức ra phải có tờ khai lúc nhập cảnh hoặc giấy xác nhận mang ngoại tệ của ngân hàng | Tờ khai cũ, giấy xác nhận ngân hàng |
| Nhập cảnh lại nước đang sống | Khai nếu tiền mặt mang về vượt ngưỡng | Bản khai |
Điểm hay bị quên nhất là bước thứ tư. Nhiều người khai đầy đủ khi vào, chi tiêu ít hơn dự kiến, đến lúc về lại mang theo phần còn lại mà đã vứt tờ khai từ hôm đầu.
Vàng, trang sức và đồ quý: những điều riêng
Vàng được quản lý riêng. Ở Việt Nam, vàng miếng, vàng nguyên liệu và vàng trang sức mang qua cửa khẩu có quy định riêng của Ngân hàng Nhà nước; mang vượt mức phải khai báo hải quan. Mức cụ thể nên kiểm lại trên trang của cơ quan hải quan trước chuyến đi.
Trang sức đang đeo vẫn tính. Nhiều người nghĩ nhẫn, vòng, dây chuyền đeo trên người không phải khai. Nếu tổng lượng vượt mức quy định, vẫn thuộc diện khai báo. Đeo nhiều trang sức để làm quà cho người thân là tình huống hay gặp dịp Tết.
Vàng mua ở Việt Nam mang ra. Mang vàng ra khỏi Việt Nam cũng có giới hạn và phải khai khi vượt mức. Giữ hoá đơn mua vàng ở cửa hàng được phép, vì nước bạn nhập cảnh có thể hỏi nguồn gốc và tính thuế nhập khẩu theo luật của họ.
Quà tặng có giá trị lớn. Đồng hồ, đá quý, máy móc đắt tiền mang về làm quà có thể vượt định mức hành lý miễn thuế. Phần vượt phải khai và có thể chịu thuế nhập khẩu. Đây là chuyện hải quan về hàng hoá, khác với khai báo ngoại tệ.
Một chuyến về Tết, đi từng bước (ví dụ giả định)
Anh Quang sống ở Sydney, về Vĩnh Long ăn Tết ba tuần cùng vợ và con gái. Anh định mang tiền mặt để lì xì, góp tiền giỗ ông nội và đưa mẹ một khoản sửa mái nhà. Cộng lại, số đô la Úc anh mang vượt ngưỡng phải khai của Úc khi xuất cảnh, quy đổi ra cũng vượt mức ngoại tệ phải khai khi vào Việt Nam.
Trước chuyến bay, anh khai với cơ quan hải quan Úc theo hướng dẫn trên trang của họ. Khi hạ cánh ở Tân Sơn Nhất, anh điền tờ khai hải quan, ghi đúng số ngoại tệ, đi qua luồng có khai báo, nhận lại tờ khai đã xác nhận và cất cùng hộ chiếu. Hôm sau, anh đổi một phần sang tiền đồng ở ngân hàng, giữ biên lai. Khoản sửa mái nhà, anh chuyển thẳng vào tài khoản của mẹ ở ngân hàng gần nhà để có chứng từ.
Ba tuần sau, còn dư một ít đô la Úc, ít hơn mức phải khai khi xuất cảnh, anh mang về bình thường. Giả sử còn dư nhiều, anh xuất trình tờ khai lúc nhập cảnh để chứng minh tiền đã mang vào hợp pháp. Cả chuyến, anh tốn thêm chừng mười lăm phút cho thủ tục, đổi lại không phải lo bị hỏi tiền ở bất kỳ đầu nào.
Mang tiền ra lại nước ngoài khi kết thúc chuyến về
Khi xuất cảnh, người mang ngoại tệ tiền mặt vượt mức quy định phải xuất trình giấy tờ chứng minh nguồn: tờ khai hải quan lúc nhập cảnh của chính chuyến đó cho khoản đã mang vào, hoặc giấy xác nhận mang ngoại tệ ra nước ngoài do ngân hàng được phép cấp cho khoản mua tại Việt Nam. Không có giấy, phần vượt có thể bị tạm giữ.
Người cần mang số tiền lớn từ Việt Nam ra, như tiền bán nhà, tiền thừa kế, không nên mang tiền mặt. Cách đúng là chuyển qua ngân hàng theo thủ tục chuyển tiền ra nước ngoài, với hồ sơ chứng minh nguồn tiền. Bài riêng về đưa tiền bán nhà, tiền thừa kế ra nước ngoài trong danh mục này đi kỹ phần này.
Khi về đến nước đang sống, khoản tiền mặt mang theo nếu vượt ngưỡng cũng phải khai. Người sống ở Hoa Kỳ, Úc, Canada thường gặp điều này khi mang theo phần tiền mừng tuổi, tiền họ hàng gửi mua hộ, cộng với tiền mình còn dư.
Nên giữ tờ khai và chứng từ đổi tiền của mỗi chuyến trong cùng một thư mục với hộ chiếu cũ. Nhiều năm sau, khi cần chứng minh một khoản tiết kiệm ở Việt Nam có nguồn từ đâu, những tờ giấy nhỏ này là bằng chứng gần như duy nhất.
Những thói quen nên bỏ
Thói quen đầu tiên là chia tiền cho nhiều người trong đoàn mang để mỗi người dưới ngưỡng. Ở nhiều nước, cố tình chia nhỏ để né khai báo tự nó là vi phạm, kể cả khi tiền hoàn toàn sạch, và có thể bị xử lý nặng hơn chính việc không khai. Nếu cả gia đình mang tiền của chung, hãy khai đúng.
Thói quen thứ hai là để tiền mặt trong hành lý ký gửi. Hành lý có thể thất lạc, bị mở kiểm tra khi bạn không có mặt, và hãng bay thường không bồi thường tiền mặt bị mất trong hành lý ký gửi. Tiền nên mang trong hành lý xách tay, để ở chỗ dễ lấy ra khi khai.
Thói quen thứ ba là nhận mang hộ tiền, vàng cho người khác. Lời nhờ "cầm giùm về cho mẹ chị một ít" nghe vô hại, nhưng nếu khoản đó có vấn đề, người mang chịu trách nhiệm trước hải quan. Chỉ mang tiền của chính mình và gia đình mình, biết rõ nguồn gốc.
Thói quen thứ tư là đổi tiền ở tiệm vàng, tiệm tạp hoá không có giấy phép. Ở Việt Nam, mua bán ngoại tệ chỉ hợp pháp ở ngân hàng và đại lý đổi ngoại tệ được cấp phép; đổi ở nơi khác có thể bị phạt cả người mua lẫn người bán, và bạn mất luôn chứng từ đổi tiền.
Khi nào nên dùng thẻ hoặc chuyển khoản thay vì tiền mặt
Với chi tiêu thường ngày trong chuyến về, thẻ quốc tế và rút tiền tại máy ở Việt Nam thường đủ dùng, đỡ phải mang tiền mặt lớn. Cần báo trước cho ngân hàng phát hành thẻ về chuyến đi để tránh bị khoá thẻ vì giao dịch ở nước ngoài, và hỏi rõ phí rút tiền, phí quy đổi.
Với khoản lớn có mục đích rõ như góp tiền sửa nhà cho cha mẹ, đóng viện phí, chuyển khoản qua ngân hàng trước chuyến đi an toàn hơn mang tiền mặt. Tiền đến tài khoản người nhận có chứng từ, không phải khai ở cửa khẩu, không lo mất trên đường.
Người lao động về nước khi hết hợp đồng thì khác: có khi mang cả số tiền tích góp nhiều năm. Trường hợp này càng nên chuyển qua ngân hàng về tài khoản của chính mình ở Việt Nam trước ngày bay, giữ sao kê lương và chứng từ chuyển. Mang một khoản lớn tiền mặt qua nhiều sân bay, nhiều chặng nối chuyến là rủi ro không đáng có.
Tiền mặt vẫn có chỗ dùng: lì xì Tết, đám giỗ, quà cho họ hàng ở quê nơi ít điểm giao dịch. Nhưng nên tính trước số cần, mang vừa đủ, và nếu vượt ngưỡng thì khai. Một tờ khai mất vài phút rẻ hơn rất nhiều so với một buổi làm việc với hải quan.
Câu hỏi thường gặp
Khai báo ngoại tệ khi nhập cảnh Việt Nam có phải nộp thuế không?
Không. Khai báo là để cơ quan hải quan ghi nhận khoản tiền mang vào, phục vụ quản lý ngoại hối và phòng chống rửa tiền. Bạn không phải nộp thuế hay phí vì đã khai. Tờ khai có xác nhận còn giúp bạn mang phần tiền chưa dùng hết ra lại khi xuất cảnh.
Không khai mà bị phát hiện thì sao?
Phần tiền không khai vượt mức có thể bị tạm giữ, người mang bị xử phạt hành chính theo quy định về quản lý ngoại hối và hải quan, trường hợp nghiêm trọng có thể bị xử lý nặng hơn. Ở nhiều nước khác, khoản không khai có thể bị tịch thu. Khai đúng luôn là lựa chọn ít rủi ro nhất.
Trẻ em trong đoàn có được tính ngưỡng riêng không?
Quy định thường tính theo từng người xuất nhập cảnh, nhưng việc dồn tiền cho trẻ em hoặc người đi cùng để né ngưỡng có thể bị coi là chia nhỏ để lẩn tránh khai báo. Nếu tiền là của chung gia đình, khai đúng tổng số trên tờ khai của người giữ tiền.
Đổi tiền ở tiệm vàng có sao không?
Theo quy định ở Việt Nam, mua bán ngoại tệ chỉ được làm tại ngân hàng và đại lý đổi ngoại tệ được cấp phép. Đổi ở tiệm không có giấy phép có thể bị xử phạt cả hai bên và bị tịch thu số tiền giao dịch. Nhiều tiệm vàng có làm đại lý đổi ngoại tệ hợp pháp, cần thấy giấy phép rõ ràng.
Mang đồng Việt Nam từ nước ngoài về có bị giới hạn không?
Có. Mang đồng Việt Nam tiền mặt qua cửa khẩu vượt mức quy định phải khai, giống như ngoại tệ. Người hay đi lại thường giữ lại một ít tiền đồng từ chuyến trước, cộng với tiền đổi ở nước ngoài, có thể vượt mức mà không để ý. Hãy đếm cả hai loại trước khi đi.
Có thể khai trực tuyến trước chuyến bay không?
Một số nước cho phép khai tiền mặt trực tuyến trước khi khởi hành, có nước bắt buộc khai trên tờ khai hải quan khi qua cửa. Ở Việt Nam, người xuất nhập cảnh khai trên tờ khai hải quan theo mẫu tại cửa khẩu. Kiểm lại trang của cơ quan hải quan hai nước trước mỗi chuyến vì quy trình có thể thay đổi.