Lời mời đầu tư nhắm vào người Việt ở nước ngoài thường có chung bốn dấu hiệu: hứa lợi nhuận cao và đều đặn, giục quyết nhanh, đề nghị chuyển tiền vào tài khoản cá nhân, và đưa ra giấy tờ không thể tự kiểm chứng từ xa. Gặp từ hai dấu hiệu trở lên, hãy dừng lại và kiểm bằng nguồn độc lập trước khi chuyển bất kỳ khoản nào.
Người xa xứ là đối tượng hấp dẫn với kẻ lừa vì có tiền tích luỹ bằng ngoại tệ, muốn có tài sản ở quê, tin người cùng quê và ít khi có mặt để xem tận nơi. Bài này mô tả các kịch bản điển hình, cách kiểm từng loại theo cơ quan có thẩm quyền ở Việt Nam, và việc cần làm ngay nếu đã lỡ chuyển tiền. Không có kịch bản nào là duy nhất; điều quan trọng là thói quen kiểm.
Vì sao người xa xứ hay bị nhắm tới
Kẻ lừa không chọn ngẫu nhiên. Người Việt ở nước ngoài có vài đặc điểm khiến họ dễ bị thuyết phục hơn: thu nhập tính bằng ngoại tệ nên khoản đầu tư ở Việt Nam trông nhỏ; nhiều người mang mong muốn có một mảnh đất, một căn nhà ở quê để sau này về; và họ đặt niềm tin vào người nói giọng quê mình, người quen của người quen.
Khoảng cách địa lý làm phần còn lại. Người ở xa không thể đến tận nơi xem dự án, không đi được Văn phòng đăng ký đất đai để tra thông tin, không ngồi được với luật sư trong một buổi chiều. Họ phải dựa vào ảnh chụp, video, lời kể và những tờ giấy chụp gửi qua tin nhắn, đúng là những thứ dễ làm giả nhất.
Thêm vào đó, tin tức về giá đất tăng ở quê, chuyện người quen mua đất vài năm đã có lãi, khiến nhiều người sợ bỏ lỡ. Cảm giác sợ chậm chân là thứ kẻ lừa khai thác nhiều nhất, bằng những câu như chỉ còn vài suất hay mai là tăng giá.
Lệch múi giờ cũng là một yếu tố. Tin nhắn giục chuyển tiền thường đến lúc khuya ở nước ngoài, khi người nhận mệt, không gọi được ai ở Việt Nam để hỏi vì bên này cũng đang ngủ, hoặc ngược lại đến giữa giờ làm, khi không có thời gian suy nghĩ. Kẻ lừa biết tận dụng cả hai.
Các kịch bản điển hình và dấu hiệu nhận biết
Bảng dưới gom những kịch bản thường được báo chí và cơ quan chức năng cảnh báo. Mỗi kịch bản có nhiều biến thể; hãy nhìn vào dấu hiệu, không chỉ nhìn vào câu chuyện.
| Kịch bản | Lời mời thường nghe | Dấu hiệu cần dừng lại |
|---|---|---|
| Góp vốn dự án bất động sản | "Suất nội bộ", "giá gốc chủ đầu tư", "ký hợp đồng góp vốn trước, ra sổ sau" | Dự án chưa đủ pháp lý để bán, tiền vào tài khoản cá nhân, không có bảo lãnh của ngân hàng |
| Đất nền phân lô ở vùng ven | "Sắp lên thành phố", "sắp mở đường", "chỉ còn vài lô" | Đất nông nghiệp tự phân lô, chưa có giấy chứng nhận riêng từng lô, giục đặt cọc ngay |
| Làm quen qua mạng rồi rủ đầu tư | Người lạ thân thiện, sau vài tuần chỉ cách đầu tư ngoại hối, tiền số, vàng | Sàn không rõ giấy phép, lời ban đầu rút được, khoản lớn thì bị khoá đòi nộp thêm phí |
| Người quen ở quê rủ góp vốn làm ăn | Mở quán, nuôi tôm, trang trại, chia lãi hằng tháng | Không có hợp đồng, không có đăng ký kinh doanh, tiền lãi trả từ tiền góp của người sau |
| Dịch vụ đòi lại tiền đã bị lừa | "Có quan hệ với cơ quan điều tra", "lấy lại được tiền, trả phí trước" | Đòi phí trước, liên lạc chủ động sau khi bạn vừa bị lừa |
Kịch bản cuối cùng đặc biệt độc ác vì nhắm vào người vừa mất tiền, đang muốn gỡ. Cơ quan nhà nước không thu phí để điều tra hay lấy lại tiền cho bạn.
Kiểm một dự án bất động sản từ xa
Tra tình trạng pháp lý của dự án. Theo Luật Kinh doanh bất động sản 2023, nhà ở hình thành trong tương lai chỉ được đưa vào kinh doanh khi đáp ứng các điều kiện luật định, và chủ đầu tư phải có văn bản của cơ quan quản lý nhà ở cấp tỉnh xác nhận đủ điều kiện bán. Có thể nhờ người thân hoặc luật sư hỏi Sở Xây dựng nơi có dự án.
Đòi văn bản bảo lãnh của ngân hàng. Với nhà ở hình thành trong tương lai, chủ đầu tư phải có bảo lãnh của ngân hàng cho nghĩa vụ tài chính với người mua theo quy định. Không có bảo lãnh, hoặc chỉ có thư bảo lãnh chụp, là dấu hiệu nguy hiểm.
Kiểm người nhận tiền. Tiền mua nhà, góp vốn phải chuyển vào tài khoản của chủ đầu tư, doanh nghiệp có tên trong hợp đồng, không phải tài khoản cá nhân của nhân viên kinh doanh hay người môi giới. Tra thông tin doanh nghiệp trên cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp.
Với đất nền, tra thông tin thửa đất. Nhờ người thân đến Văn phòng đăng ký đất đai hoặc UBND cấp xã nơi có đất để hỏi thông tin quy hoạch, mục đích sử dụng đất, thửa đất đã có giấy chứng nhận riêng hay chưa, có đang thế chấp hay tranh chấp không.
Cho người không liên quan xem giấy tờ. Một luật sư hoặc công chứng viên không có lợi ích trong giao dịch, xem hợp đồng và giấy tờ trước khi ký. Khoản phí này nhỏ so với khoản tiền đặt cược.
Lừa đảo làm quen qua mạng: kịch bản dài hơi
Kiểu lừa này mất nhiều tuần, có khi nhiều tháng. Người lạ nhắn nhầm số, hoặc kết bạn trong một nhóm đồng hương, nói chuyện thân thiện, hỏi han công việc, gia đình. Họ kể mình đầu tư có lãi, ban đầu không rủ gì. Đến khi nạn nhân tò mò, họ hướng dẫn mở tài khoản trên một sàn giao dịch ngoại hối, tiền số hay vàng mà họ giới thiệu.
Khoản đầu tiên nhỏ và có lãi, rút ra được, tạo niềm tin. Khoản tiếp theo lớn hơn, lãi trên màn hình tăng nhanh. Đến khi muốn rút khoản lớn thì tài khoản bị khoá, kèm yêu cầu nộp thuế, phí xác minh, phí chống rửa tiền. Nộp xong lại có phí khác. Con số trên màn hình chưa bao giờ là tiền thật.
Cách tự bảo vệ: không đầu tư qua đường dẫn, ứng dụng do người quen trên mạng giới thiệu; kiểm giấy phép của sàn với cơ quan quản lý tài chính nước bạn đang sống; nhớ rằng ở Việt Nam, cá nhân giao dịch ngoại hối qua các sàn trực tuyến kiểu này không được pháp luật cho phép. Nếu người quen trên mạng chưa từng gọi video thật, không bao giờ gặp mặt, nhưng nói nhiều về tiền, đó là dấu hiệu đủ để dừng.
Khi lời mời đến từ người thân, người quen
Kịch bản khó nhất là khi người rủ là người mình tin: anh họ mở trang trại cần thêm vốn, bạn cùng quê làm dự án nhà trọ, một người trong hội đồng hương đã đầu tư và chia lãi đều cho nhiều người. Từ chối khó, kiểm tra thì sợ mất lòng.
Có thể giữ được cả tình lẫn tiền bằng một nguyên tắc: góp vốn thật thì có giấy tờ thật. Hợp đồng góp vốn ghi rõ số tiền, tỷ lệ, cách chia lãi lỗ, cách rút vốn; nếu là doanh nghiệp thì tên bạn trong danh sách thành viên, cổ đông; tiền chuyển vào tài khoản doanh nghiệp. Người làm ăn tử tế không phật lòng khi được đề nghị như vậy.
Một dấu hiệu cần cảnh giác là lãi trả đều hằng tháng, cao hơn hẳn lãi tiết kiệm, bất kể việc kinh doanh lên xuống thế nào. Mô hình kinh doanh thật có tháng lời tháng lỗ. Lãi đều đặn và cao thường là tiền của người góp sau trả cho người góp trước, và sụp khi dòng người mới ngừng lại.
Chỉ đặt vào những khoản mà nếu mất hết vẫn không ảnh hưởng tới cuộc sống của gia đình, dù người rủ là ai.
Đã lỡ chuyển tiền: việc cần làm ngay
Thời gian rất quan trọng. Làm càng sớm, khả năng phong toả, truy vết càng cao:
- Ngừng chuyển thêm bất kỳ khoản nào, kể cả khi được hứa trả lại nếu nộp thêm phí.
- Lưu toàn bộ chứng cứ: tin nhắn, email, hợp đồng, biên lai, ảnh chụp màn hình tài khoản, thông tin tài khoản nhận tiền.
- Báo ngay cho ngân hàng hoặc tổ chức chuyển tiền phía bạn, đề nghị tra soát và phối hợp phong toả nếu còn kịp.
- Trình báo cảnh sát ở nước đang sống, và nhờ người thân trình báo cơ quan công an nơi có tài khoản nhận hoặc nơi xảy ra sự việc ở Việt Nam, kèm giấy ủy quyền.
- Có thể liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam ở nước sở tại để được hướng dẫn về bảo hộ công dân và thủ tục ủy quyền.
- Cảnh giác với mọi lời mời lấy lại tiền có thu phí trước.
Khả năng lấy lại tiền trong các vụ lừa xuyên biên giới không cao, nhất là khi tiền đã đi qua nhiều tài khoản. Vì vậy, thói quen kiểm trước khi chuyển quan trọng hơn mọi bước xử lý sau.
Một vài thói quen giữ tiền an toàn
Thứ nhất, đặt cho mình một khoảng chờ: mọi khoản đầu tư trên một mức nhất định, dù cơ hội có vẻ tốt đến đâu, đều đợi ít nhất một tuần và hỏi ít nhất một người không liên quan. Cơ hội thật thường còn sau một tuần; lời mời gấp đến mức không chờ được thì nên bỏ qua.
Thứ hai, tách vai trò. Người giới thiệu cơ hội không nên là người giữ tiền, cũng không nên là người duy nhất xác nhận giấy tờ. Người kiểm pháp lý nên là luật sư, công chứng viên do chính bạn chọn, không phải người do bên bán giới thiệu. Thứ ba, nói chuyện tiền bạc trong gia đình. Nhiều nạn nhân giấu vợ chồng, con cái vì ngại, đến khi mất hết mới kể. Một người nhà biết chuyện từ đầu thường nhận ra điểm bất thường mà người trong cuộc bỏ qua.
Thứ tư, giữ phần lớn tiền tích luỹ ở nơi đơn giản, dễ hiểu, được pháp luật nước sở tại bảo vệ, và chỉ dành một phần nhỏ cho những cơ hội ở quê nhà. Mong muốn có tài sản ở Việt Nam là chính đáng, nhưng nên thực hiện qua giao dịch có pháp lý rõ ràng, có mặt mình hoặc người đại diện độc lập, không qua lời hứa lợi nhuận.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết một dự án nhà ở đã được phép bán?
Chủ đầu tư phải có văn bản của cơ quan quản lý nhà ở cấp tỉnh xác nhận nhà ở đủ điều kiện được bán, cho thuê mua theo Luật Kinh doanh bất động sản 2023, cùng bảo lãnh của ngân hàng. Có thể nhờ người thân hoặc luật sư hỏi Sở Xây dựng nơi có dự án và đề nghị chủ đầu tư xuất trình bản gốc.
Hợp đồng góp vốn, hợp đồng đặt cọc mua nhà dự án có an toàn không?
Rủi ro cao nếu dự án chưa đủ điều kiện kinh doanh. Các loại hợp đồng này nhiều khi được dùng để huy động tiền trước khi dự án có pháp lý, và người góp tiền khó đòi lại khi dự án dừng. Trước khi ký, cần luật sư độc lập đọc và kiểm tra tình trạng pháp lý dự án tại cơ quan có thẩm quyền.
Có nên nhờ người thân đứng tên mua đất giúp để tiện?
Người đứng tên là chủ sở hữu theo pháp luật. Thoả thuận đứng tên hộ rất khó chứng minh và dễ mất khi người đứng tên gặp nợ nần, ly hôn, qua đời. Nếu bạn không đủ điều kiện đứng tên, nên tìm hiểu quyền của mình theo Luật Đất đai 2024 và Luật Nhà ở 2023 trước, thay vì dựa vào lòng tin.
Sàn đầu tư nước ngoài quảng cáo bằng tiếng Việt có hợp pháp không?
Quảng cáo bằng tiếng Việt không nói lên điều gì về giấy phép. Cần kiểm sàn có được cơ quan quản lý tài chính nước bạn đang sống cấp phép hay không, và nhớ rằng ở Việt Nam việc cá nhân giao dịch ngoại hối qua sàn trực tuyến kiểu này không được pháp luật cho phép.
Bị lừa ở Việt Nam khi đang sống ở nước ngoài thì trình báo thế nào?
Bạn có thể ủy quyền cho người thân trình báo với cơ quan công an nơi xảy ra sự việc hoặc nơi có tài khoản nhận tiền, kèm chứng cứ. Giấy ủy quyền có thể chứng thực tại cơ quan đại diện Việt Nam. Đồng thời trình báo cảnh sát nước sở tại, vì kẻ lừa có thể đang hoạt động ở cả hai nước.
Người lạ gọi xưng là cơ quan đại diện, công an, đòi chuyển tiền để xác minh thì sao?
Cơ quan nhà nước không yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản cá nhân để xác minh hay để giải quyết vụ việc. Hãy cúp máy, tự tra thông tin liên hệ chính thức của cơ quan đó trên trang của họ và gọi lại để kiểm tra. Kịch bản giả danh này rất phổ biến với người Việt ở nước ngoài.