Người có cả quốc tịch Việt Nam và quốc tịch nước ngoài có thể vào Việt Nam bằng hộ chiếu Việt Nam, hoặc bằng hộ chiếu nước ngoài kèm thị thực, giấy miễn thị thực hay diện miễn thị thực; nguyên tắc quan trọng nhất là nhập cảnh bằng giấy nào thì xuất cảnh bằng giấy đó. Hệ thống xuất nhập cảnh ghi nhận bạn theo giấy tờ đã dùng lúc vào; ra bằng giấy khác thì không có dữ liệu nhập cảnh khớp, dễ bị giữ lại để giải trình.
Bài này đi từ lúc mua vé tới lúc qua cửa khẩu: chọn giấy nào, khai tên nào trên vé, khi nào nên dùng hộ chiếu Việt Nam, và xử lý các tình huống lệch giấy hay gặp với người về quê.
Vì sao "nhập bằng gì, xuất bằng nấy"
Mỗi lần bạn qua cửa khẩu, cơ quan xuất nhập cảnh ghi lại số hộ chiếu, quốc tịch, ngày vào và thời hạn được ở. Khi bạn ra, hệ thống đối chiếu với lần vào. Nếu bạn vào bằng hộ chiếu Mỹ có thị thực ba tháng rồi ra bằng hộ chiếu Việt Nam, hệ thống sẽ thấy một công dân Việt Nam xuất cảnh mà không có dữ liệu nhập cảnh tương ứng, và một người Mỹ đã vào nhưng chưa ra.
Hậu quả thường không phải là phạt ngay, mà là bị mời vào phòng giải trình, mất thời gian, có khi lỡ chuyến bay. Lần về sau, hồ sơ "người nước ngoài chưa xuất cảnh" có thể khiến bạn bị hỏi thêm khi nhập cảnh bằng hộ chiếu đó. Vì vậy, chọn một giấy cho cả chuyến là cách đơn giản nhất để không phải giải thích với ai.
Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam 2019 quy định công dân Việt Nam xuất cảnh, nhập cảnh bằng giấy tờ xuất nhập cảnh Việt Nam; người nước ngoài thì theo luật riêng dành cho người nước ngoài. Người hai quốc tịch có thể dùng một trong hai con đường, nhưng mỗi chuyến chỉ nên đi trọn một con đường.
Vào bằng hộ chiếu Việt Nam hay hộ chiếu nước ngoài: so sánh
Không có lựa chọn đúng cho mọi người. Bảng sau giúp bạn chọn theo mục đích chuyến về.
| Tiêu chí | Hộ chiếu Việt Nam | Hộ chiếu nước ngoài |
|---|---|---|
| Cần thị thực vào Việt Nam? | Không | Cần, trừ khi có giấy miễn thị thực hoặc thuộc diện miễn |
| Thời gian được ở | Không giới hạn như công dân | Theo thời hạn thị thực, giấy miễn thị thực hoặc diện miễn |
| Làm giấy tờ, nhà đất, ngân hàng trong chuyến | Thuận tiện, chứng minh ngay là công dân | Có thể bị xử lý như người nước ngoài |
| Khai báo lưu trú | Như công dân | Như người nước ngoài, do nơi lưu trú khai |
| Bảo hộ khi ở nước thứ ba sau chuyến | Theo giấy dùng để vào nước thứ ba | Theo giấy dùng để vào nước thứ ba |
| Yêu cầu khi lên máy bay đi Việt Nam | Hãng bay thường chấp nhận | Hãng bay kiểm thị thực hoặc giấy miễn thị thực |
Người về để làm thủ tục giấy tờ, nhận thừa kế, ở dài ngày thường có lợi khi dùng hộ chiếu Việt Nam. Người chỉ về thăm ngắn và hộ chiếu Việt Nam đã hết hạn có thể dùng hộ chiếu nước ngoài cho gọn, nhưng nên xin lại hộ chiếu Việt Nam cho lần sau.
Một chuyến về nhà, từng bước với giấy tờ
Ví dụ giả định: anh Phúc có quốc tịch Việt Nam và Úc, sống ở Melbourne, về Sóc Trăng (nay thuộc Cần Thơ) thăm mẹ, rồi quay lại Úc.
- Kiểm cả hai hộ chiếu còn hạn đủ dài; nhiều hãng bay và nước quá cảnh đòi hộ chiếu còn hạn tối thiểu một khoảng thời gian.
- Quyết định dùng hộ chiếu Việt Nam để vào và ra Việt Nam. Khi mua vé, nhập tên đúng như trên hộ chiếu sẽ đưa ra ở quầy làm thủ tục; nếu hai hộ chiếu ghi tên khác nhau, chọn tên theo hộ chiếu dùng cho chặng đó.
- Ở sân bay Úc, làm thủ tục với hãng bay. Rời Úc, anh dùng hộ chiếu Úc theo yêu cầu của phía Úc đối với công dân Úc; tới Việt Nam, xuất trình hộ chiếu Việt Nam tại quầy nhập cảnh.
- Trong thời gian ở Việt Nam, giữ hộ chiếu Việt Nam để làm mọi giấy tờ; hộ chiếu Úc cất kỹ, không đưa ra ở quầy nhập cảnh Việt Nam.
- Khi về lại Úc, xuất cảnh Việt Nam bằng hộ chiếu Việt Nam, đúng giấy đã dùng lúc vào.
- Tới Úc, nhập cảnh bằng hộ chiếu Úc. Hãng bay có thể hỏi xem giấy tờ chứng minh bạn có quyền vào Úc, vì vậy luôn mang theo hộ chiếu Úc trong hành lý xách tay.
Nguyên tắc chung: ở mỗi nước, dùng giấy của nước đó nếu bạn là công dân nước đó; với hãng bay, chuẩn bị cả hai để chứng minh bạn được vào điểm đến. Luật từng nước có thể khác, nên kiểm quy định của nước bạn mang quốc tịch.
Các tình huống lệch giấy hay gặp và cách xử lý
Lỡ vào bằng hộ chiếu nước ngoài, giờ muốn ra bằng hộ chiếu Việt Nam. Cách an toàn là vẫn ra bằng hộ chiếu nước ngoài đã dùng lúc vào. Nếu bắt buộc phải đổi, hãy hỏi trước cơ quan quản lý xuất nhập cảnh để được hướng dẫn, đừng tự xoay xở ở cửa khẩu vào ngày bay.
Ở quá thời hạn thị thực hoặc giấy miễn thị thực khi đang dùng hộ chiếu nước ngoài. Đây là vi phạm quy định cư trú của người nước ngoài, dù bạn là công dân Việt Nam theo luật quốc tịch. Hãy gia hạn hoặc xử lý trước ngày hết hạn tại cơ quan quản lý xuất nhập cảnh, không chờ tới sân bay.
Hộ chiếu Việt Nam hết hạn khi đang ở Việt Nam. Công dân có thể xin cấp hộ chiếu mới tại cơ quan quản lý xuất nhập cảnh trong nước, thường theo nơi cư trú hoặc qua dịch vụ công trực tuyến. Hãy tính thời gian xử lý trước ngày bay.
Tên trên vé khác tên trên hộ chiếu đưa ra. Hãng bay có thể từ chối cho lên máy bay. Khi mua vé, xác định trước dùng hộ chiếu nào và nhập tên theo đúng hộ chiếu đó.
Trẻ em có hai quốc tịch đi cùng một phụ huynh. Ngoài hộ chiếu, một số nước yêu cầu giấy đồng ý của phụ huynh vắng mặt. Mang theo khai sinh của con và giấy đồng ý nếu đi không đủ cha mẹ, để tránh bị hỏi kỹ ở cửa khẩu.
Khi chỉ còn hộ chiếu nước ngoài: giấy miễn thị thực và các lựa chọn
Nhiều người còn quốc tịch Việt Nam nhưng để hộ chiếu Việt Nam hết hạn từ lâu. Trước chuyến về gần nhất, họ có ba lựa chọn: xin cấp lại hộ chiếu Việt Nam tại cơ quan đại diện, xin giấy miễn thị thực, hoặc xin thị thực thông thường. Mỗi lựa chọn có thời gian xử lý khác nhau và hợp với nhu cầu khác nhau.
Xin lại hộ chiếu Việt Nam là cách mang lại nhiều quyền nhất khi về, nhưng cần chứng minh quốc tịch; nếu giấy tờ cũ đã thất lạc, có thể phải làm xác nhận có quốc tịch trước. Giấy miễn thị thực phù hợp với người về nhiều lần trong vài năm, được cấp cho người Việt Nam định cư ở nước ngoài có hộ chiếu nước ngoài và thân nhân của họ; thời hạn giấy và số ngày mỗi lần ở do văn bản hiện hành quy định.
Thị thực thông thường, kể cả thị thực điện tử, là lựa chọn nhanh khi chuyến đi đã gần. Với chuyến đi gấp vì việc gia đình như tang lễ, nhiều người chọn cách này rồi làm hộ chiếu Việt Nam sau. Dù chọn đường nào, nguyên tắc nhập xuất nhất quán vẫn giữ nguyên.
Những điều nên kiểm trước mỗi chuyến
Thứ nhất, hạn của cả hai hộ chiếu, cùng hạn của thị thực hay giấy miễn thị thực nếu bạn dùng hộ chiếu nước ngoài. Thứ hai, quy định của nước bạn sinh sống về việc công dân của họ ra vào nước đó: có nước yêu cầu công dân phải dùng hộ chiếu nước mình khi ra vào lãnh thổ. Thứ ba, yêu cầu của các nước quá cảnh, nhất là khi bay nối chuyến qua một nước thứ ba.
Thứ tư, giấy tờ cho con đi cùng: hộ chiếu của con dùng giấy của nước nào, có cần giấy đồng ý của cha mẹ vắng mặt không. Thứ năm, bản chụp tất cả giấy tờ lưu ở nơi truy cập được khi mất hành lý. Mất hộ chiếu Việt Nam ở Việt Nam thì làm lại ở cơ quan quản lý xuất nhập cảnh; mất hộ chiếu nước ngoài ở Việt Nam thì liên hệ cơ quan đại diện của nước đó.
Một thói quen nhỏ: ghi lại trong điện thoại "chuyến này vào bằng hộ chiếu nào". Nghe thừa, nhưng người có hai cuốn hộ chiếu, đi nhiều chuyến mỗi năm, rất dễ nhầm lúc vội vàng ở sân bay. Với gia đình nhiều người, nên thống nhất trước cả nhà dùng loại giấy nào, ai giữ giấy của trẻ em, và để giấy của từng người trong một bìa riêng có ghi tên.
Người sống ở Campuchia, Lào, Thái Lan về qua cửa khẩu đường bộ
Kiều dân ở các nước láng giềng thường về quê bằng xe khách hay xe riêng qua cửa khẩu đường bộ thay vì máy bay. Nguyên tắc nhập xuất nhất quán vẫn y như ở sân bay: ra vào Việt Nam bằng giấy nào thì dùng giấy đó cho cả chuyến, và mỗi lần qua cửa khẩu đều được ghi nhận như ở sân bay quốc tế.
Một chỗ hay nhầm là giấy thông hành biên giới. Loại giấy này dành cho cư dân khu vực biên giới đi lại trong phạm vi được phép giữa hai bên biên giới, không thay hộ chiếu cho người sống lâu năm ở thủ đô nước bạn muốn về quê ở tỉnh khác. Người còn quốc tịch Việt Nam nên có hộ chiếu Việt Nam còn hạn; người đã có quốc tịch nước sở tại mà chỉ có hộ chiếu nước đó thì cần thị thực, giấy miễn thị thực hoặc diện miễn thị thực của Việt Nam dành cho công dân nước đó.
Khi đi xe riêng, ngoài giấy tờ người còn có thủ tục cho phương tiện, tách biệt với chuyện quốc tịch; hãy hỏi trước cơ quan hải quan và biên phòng cửa khẩu. Với trẻ em sinh ở nước láng giềng, kiểm xem con đã có giấy tờ hộ tịch phía Việt Nam chưa; nhiều gia đình chỉ có giấy khai sinh của nước sở tại, nên con phải đi như người nước ngoài dù cả cha lẫn mẹ đều là công dân Việt Nam.
Câu hỏi thường gặp
Có hai quốc tịch thì có bắt buộc vào Việt Nam bằng hộ chiếu Việt Nam không?
Không bắt buộc trong mọi trường hợp. Bạn có thể vào bằng hộ chiếu nước ngoài kèm thị thực hoặc giấy miễn thị thực. Nhưng nếu muốn làm thủ tục như công dân trong chuyến về, dùng hộ chiếu Việt Nam sẽ thuận tiện hơn nhiều.
Hãng bay có đòi xem hộ chiếu nước ngoài khi bay bằng hộ chiếu Việt Nam không?
Hãng bay kiểm xem bạn có quyền vào điểm đến hay không. Khi bay về Việt Nam bằng hộ chiếu Việt Nam, thường không cần thêm gì; khi bay ngược về nước sở tại, hãng có thể hỏi giấy chứng minh quyền cư trú hoặc hộ chiếu nước đó, nên mang theo cả hai.
Dùng hộ chiếu Việt Nam đã hết hạn để nhập cảnh được không?
Không. Hộ chiếu hết hạn không còn là giấy đi lại hợp lệ. Bạn cần xin cấp hộ chiếu mới tại cơ quan đại diện, hoặc dùng hộ chiếu nước ngoài kèm thị thực, giấy miễn thị thực cho chuyến này.
Trên tờ khai ở nước ngoài có cần ghi đang có quốc tịch Việt Nam không?
Cách khai do quy định của nước đó và mẫu tờ khai quyết định. Nguyên tắc chung là khai trung thực khi được hỏi. Nếu không chắc, hãy đọc hướng dẫn của cơ quan cấp hoặc hỏi chuyên gia pháp lý nước đó.
Con có hai quốc tịch nhưng chỉ có hộ chiếu nước ngoài thì về Việt Nam thế nào?
Con vào Việt Nam như người nước ngoài, cần thị thực hoặc giấy miễn thị thực. Nếu con có quốc tịch Việt Nam và đã có giấy tờ hộ tịch phía Việt Nam, cha mẹ có thể xin hộ chiếu Việt Nam cho con để những chuyến sau thuận tiện hơn.
Vào bằng hộ chiếu nước ngoài thì trong chuyến có làm được giấy tờ nhà đất như công dân không?
Bạn vẫn có thể chứng minh quốc tịch Việt Nam bằng giấy tờ khác như căn cước, giấy xác nhận có quốc tịch. Nhưng nhiều nơi tiếp nhận sẽ nhìn vào giấy nhập cảnh của bạn, nên chuyến về để làm giấy tờ quan trọng nên dùng hộ chiếu Việt Nam.